تکنولوژی ما را خنگ‌تر کرده یا باهوش‌تر؟

هر بار که در مورد ماهیت تکنولوژی فکر می‌کنم این سوال در ذهنم نقش می‌بندد که تکنولوژی ما را خنگ‌تر کرده یا باهوش‌تر. ما انسان‌های نسل تکنولوژی در مقایسه با انسان‌های نسل‌های گذشته که درکی از تکنولوژی و اینترنت نداشتند از لحاظ ذکاوت در سطح پایین‌تری هستیم یا بالاتر؟ باید اعتراف کنم پاسخ دادن به این سوال اصلا کار آسانی نیست. گاهی اوقات با دلایلی که برای خودم می‌آورم به این نتیجه می‌رسم که ما خنگ‌تر شده‌ایم، اما برخی اوقات به دلایلی دست می‌یابم که قانع می‌شوم ما باهوش‌تر هستیم، به بیان دیگر تا کنون به هیچ جواب قطعی‌ای نرسیده‌ام.

انسان‌های عصر قدیم، به نظرم حال و حوصله بیشتری برای تحقیق و تعلم داشتند. آن‌ها برای آموختن مسائل مختلف شاید سال‌ها زمان می‌گذاشتند تا به مفاهیم مورد نظر خودشان دست پیدا کنند و به همین خاطر در همین مسیر به طور خودخواسته یا ناخودآگاه با مفاهیم متفاوت دیگری هم آشنا می‌شدند. خیلی از کشف‌های مهم بشری به طور اتفاقی رخ داده‌اند، یعنی فرد مخترع مشغول انجام کار دیگری بوده و به مفهوم جدیدی دست پیدا کرده است.

بعلاوه، انسان‌های نسل گذشته به نظر من حافظه قوی‌تری داشته‌اند چون اولا ضرورت داشتند مسائل مهم را در ذهن خود ذخیره کنند و ثانیا خیلی سخت‌تر تمرکزشان به هم می‌خورد. به هر حال در آن زمان عوامل مزاحمی که هوش و حواس انسان‌ها را منحرف می‌کنند کمتر وجود داشتند. خیلی از مباحث علمی و فنی از طریق حافظه افراد از گذشته به نسل بعدی انسان‌ها منتقل شده است، بنابراین درک بشر از این مباحث بالاتر بوده است چون به طور عملی و از نزدیک با این مفاهیم آشنا شده‌اند.

اما حالا نگاهی بیاندازیم به نسل خودمان. ما مثل قدیمی‌ها شاید آن‌چنان حال و حوصله تحقیق و تعلم را نداشته باشیم. امروز اگر بخواهیم با یک مفهوم جدید آشنا شویم اولین کاری که می‌کنیم این است که اسمارت فون یا کامپیوتر خودمان را روشن می‌کنیم و بعد یک راست به سراغ گوگل می‌رویم و سوال خودمان را از گوگل می‌پرسیم و بین آن همه نتیجه چند تایی را انتخاب می‌کنیم و می‌خوانیم و یاد می‌گیریم و تمام. این یعنی دیگر وقتی خرج آموختن مسائل مربوط به موضوع مورد نظرمان نمی‌کنیم. اما از سوی دیگر این روند سبب می‌شود که زودتر به اصل موضوع برسیم و آن‌چه که می‌خواهیم را سریع‌تر پیدا کنیم.

به غیر از این، رشد روزافزون تکنولوژی و اینترنت و پیشرفت گجت‌ها سبب شده که ما دیگر نیازی به حفظ کردن چیزی نداشته باشیم. وقتی می‌توانیم همه کارهای‌مان را به دیوایس خودمان بسپاریم و بگوییم در زمان لازم کارهای‌مان را به ما یادآوری کند یا وقتی می‌توانیم در کمتر از چند ثانیه هر کجا که باشیم به اطلاعات مورد نظر خودمان دسترسی پیدا کنیم، دیگر چه نیازی داریم چیزی را به خاطر بسپاریم؟ ما دیگر حتی مسیر حرکتی خودمان در سطح شهرها را هم به گجت‌ها و اینترنت وابسته کرده‌ایم. این شاید از برخی جنبه‌ها بد باشد، اما به این دید هم می‌توان به این پدیده نگاه کرد که وابستگی ما به گجت‌ها باعث شده دیگر کاری را از قلم نیاندازیم و در عین حال ذهن‌مان برای انجام دادن کارهای مهم‌تر خلوت و آزاد باقی بماند.

به نظر من رشد تکنولوژی شاید بدی‌هایی داشته باشد و از برخی جهات ما را خنگ‌تر کرده باشد، اما به خاطر قدرت‌شان در افزایش سرعت عمل انسان‌ها و ساده‌تر کردن ارتباط بین افراد، به نوعی یک کلونی از آدم‌ها ساخته‌اند که همه آن‌ها در هماهنگی با هم کار می‌کنند، فکر می‌کنند و اقدام می‌کنند. به بیان واضح‌تر، ما به کمک تکنولوژی ذهن‌های خودمان را به هم متصل کرده‌ایم و این یعنی هوش جمعی‌مان خیلی بالاتر از انسان‌های نسل گذشته است.

با این همه، همین گجت‌ها بستری مناسب برای به وجود آمدن پدیده‌های منحرف کننده فراهم کرده‌اند. تبلیغات اینترنتی و نوتیفیکیشن‌ها و زنگ‌ها و آلارم‌ها و مواردی از این دست باعث می‌شوند که قدرت تمرکز انسان نسل حاضر خیلی ضعیف‌تر از انسان نسل‌های گذشته تخمین زده شود.

همان‌طور که می‌بینی، انگار رسیدن به یک نتیجه کلی در این رابطه چندان هم کار آسانی نیست. نظر تو چیست؟ ما باهوش‌تر هستیم یا اجداد ما؟